Home/Glossary
Bhagavadgomandal, a general Gujarati-language dictionary — nota Swaminarayan doctrinal source — cross-checked term by term against this glossary. Covers 487of 733 terms so far; the rest aren't sourced yet. A few terms' general-dictionary sense differs from this project's own Swaminarayan-specific definition — flagged individually below where that applies.
1 resultfor “Chaitanya” · clear
- chaitanya
- એ નામનો એક સંપ્રદાય. | એક પ્રકારનો બ્રહ્મચારી. | કલિયુગમાં થયેલ કૃષ્ણનો એ નામનો એક અવતાર; એક પ્રસિદ્ધ બંગાળી વૈષ્ણવ સંત. તેનું પૂરૂં નામ શ્રીકૃષ્ણ ચૈતન્યચંદ્ર હતું. તેનો જન્મ નવદ્વીપમાં શકે ૧૪૦૭ એટલે ઈ. સ. ૧૪૮૪ના ફાગણ માસની પૂર્ણિમાની રાતે ચંદ્રગ્રહણ સમય થયો હતો. કહેવાય છે કે તેણે બાલપણથી જ અનેક પ્રકારની વિલક્ષણ લીલા બતાવવી શરૂ કરી હતી. તેનું લગ્ન થયું હતું પણ પાછળથી તે સંન્યાસી થયેલ. તે હમેશા ભગવદ્દભજનમાં મગ્ન રહેતા. તેના અનુયાયીઓ તેને શ્રીકૃષ્ણચંદ્રનો પૂર્ણ અવતાર માને છે. અડતાલીસ વર્ષની ઉમરે તેમનો શરીરાંત થયો હતો. કહેવાય છે કે તેણે બાલપણથી જ અનેક પ્રકારની વિલક્ષણ લીલા બતાવવી શરૂ કરી હતી. તેનું લગ્ન થયું હતું પણ પાછળથી તે સંન્યાસી થયેલ. તે હમેશા ભગવદ્ભજનમાં મગ્ન રહેતા. તેના અનુયાયીઓ તેને શ્રીકૃષ્ણચંદ્રનો પૂર્ણ અવતાર માને છે. અડતાલીસ વર્ષની ઉંમરે તેમનો શરીરાંત થયો હતો. તેને ચૈતન્ય મહાપ્રભુ પણ કહે છે. તેણે પોતાના ધર્મમાં હિંદુ મુસલમાનનો ભેદ રાખ્યો ન હોતો, પણ સામાજિક ભાવે બધાંને સમાન અધિકાર આપવાનું તેમનાથી બની શક્યું ન હોતું. સ્ત્રીઓના અધિકાર પણ થોડાઘણા પ્રમાણમાં આપવામાં આવ્યા હતા. ચૈતન્યમતને ગૌડીય માધ્વમત પણ કહે છે. તેનો વાન સફેદ હોવાથી ગૌરાંગ પ્રભુ તરીકે પણ તે ઓળખાય છે. | જોમ; શક્તિ; બળ; પરાક્રમ; પ્રતાપ; વિક્રમ. | આત્મા; પ્રાણ; જીવ; પ્રકૃતિ; ચિત્સ્વરૂપ આત્મા. જે વસ્તુ પોતાની મેળે એક ઠેકાણેથી બીજે ઠેકાણે જઈ શકતી નથી પણ હોય કે મૂકી હોય ત્યાં વૃદ્ધિ ક્ષય પામે, અથવા જે અંત:પ્રેરણાએ હાલે ચાલે, ખાય, મળમૂત્ર કરે, જાગે, ઊંઘે, મૈથુન સેવે, ભય પામે, ક્રોધી થાય, પોતાનું રક્ષણ કરે, બંધનમાંથી છૂટવાની તજવીજ વગેરે કરે તે ચૈતન્ય એટલે જીવવાળી કહેવાય. | ઇચ્છિત શબ્દના ચાર માંહેનો એક પ્રકાર. | ચેતના; ચેતનપણું; જીવપણું. | જ્ઞાન; સમજ; ચિત્તમાં બુદ્ધિ વગેરેનું પ્રતિબિંબ. ન્યાયમાં જ્ઞાન અને ચૈતન્યને એક માનેલ છે અને તેને આત્માનો ધર્મ જણાવ્યો છે, પણ સાંખ્ય મત પ્રમાણે જ્ઞાનથી ચૈતન્ય ભિન્ન છે. જોકે તેમાં રૂપ, રસ, ગંધ આદિ વિશેષ ગુણ નથી તથાપિ સંયોગ, વિભાગ અને પરિમાણ આદિ ગુણોને લીધે સંખ્યામાં તેને અલગ દ્રવ્ય માનેલ છે અને જ્ઞાનને બુદ્ધિનો ધર્મ જણાવેલ છે. | પરમાત્મા; પરમેશ્વર. | યાચક દેવ. આ દેવની પૂજા બંગાળમાં થાય છે. તેની મોટી મૂર્તિ નગ્નસ્વરૂપે પીળા રંગની છે. | લાગણી. | સર્વ પ્રાણનું મૂળ; બ્રહ્મ. | ચેતના યુક્ત; સચેત. | હોશિયાર; સાવધાન.