Home/Glossary
Bhagavadgomandal, a general Gujarati-language dictionary — nota Swaminarayan doctrinal source — cross-checked term by term against this glossary. Covers 487of 733 terms so far; the rest aren't sourced yet. A few terms' general-dictionary sense differs from this project's own Swaminarayan-specific definition — flagged individually below where that applies.
3 resultsfor “Chakra” · clear
- chakra
- એ નામનો એક ગ્રંથકાર. | ( પિંગળ ) એ નામનો એક માત્રામેળ છંદ. તે માર્તંડ છંદનો ભેદ છે. તેમાં ૪૪ ગુરુ અને ૮ લઘુ મળી ૫૨ વર્ણ અને ૯૬ માત્રા હોય છે. | ( પિંગળ ) એ નામનો એક વિષમજાતિ માત્રામેળ છંદ. તે આનંદવસ્તુ છંદનો ભેદ છે. તેમાં ૧૧ ગુરુ અને ૬૮ લઘુ મળી ૭૯ વર્ણ અને ૯૦ માત્રા હોય છે. | ( પિંગળ ) એ નામનો એક સમવૃત્ત વર્ણમેળ છંદ. તે શર્ક્કરી છંદનો ભેદ છે. તેને ચક્રપદ, ચક્રવર્તી, વૃત્તચક્ર, ચક્રવિરતિ, દેવરવરતનુ અને ચકુરા છંદ પણ કહે છે. તેમાં ભગણ, ત્રણ નગણ, લઘુ અને ગુરુ મળી ૧૪ વર્ણ હોય છે. | ( પુરાણ ) એ નામનો કુશદ્વિપનો એક પર્વત. ચક્ર, ચતુ:શૃંગ, કપિલ, ચિત્રકૂટ, દેવાનીક, ઊર્ધ્વરોમાં અને દ્રવિણ એ કુશદ્વિપના સાત પર્વત છે. | એ નામનો વૈદ્યકનો એક ગ્રંથ. | જોડેલા હાથના ચોવીસ માંહેનો એક પ્રકારનો અભિનય. | ( પુરાણ ) ભારતવર્ષનો એ નામનો એક દેશ. | ( પુરાણ ) લંકાનો રાવણ પક્ષનો એ નામનો રાક્ષસ. | ચોસઠ માંહેની એ નામની એક લિપિ. | અમુક નિયમિત ક્રમમાં વારંવાર થતું પુનરાવર્તન. | અમુક પ્રકારનો દંભ. | અલંકારશાસ્ત્રપ્રસિદ્ધ એક કાવ્યબંધ. | અસલના વખતમાં લડાઇમાં ઘણું વપરાતું એક અસ્ત્ર; ગોળ પૈડાની વાટ જેવું ધારાદર લોઢાનું એક હથિયાર. તેને ફેરવીને ફેંકવામાં આવતું, જેથી માણસ કપાઇ જતાં. | આવલી; હાર. | એ નામનું ઇંદ્રનું એક વિમાન. | ઇંદ્રનું એક હથિયાર. | ઉપર નીચે એમ બંને તરફ છિદ્રોવાળો નાનો પથ્થર. | એક જાતનું ષટ્દારુવાળું ચતુ:શાળ ઘર. જે ચતુ:શાળ ઘરના મુખ આગળ ચાર આલિંદ હોય તે ચક્ર ઘર કહેવાય છે. એ ઘર ચતુ:શાળના સર્વ ઘરોમાં શ્રેષ્ઠ છે. | કુવાડિયો નામની વનસ્પતિ. | કૂંડાળું; ગોળાકાર; વર્તુલ. | ગુચ્છ; ઝુંડ; જથ્થો. | ગૃહ; સ્થાન. | ગોળાકાર ચિહ્ન; મંડળ; આંગળીઓને છેડે રહેલી ચક્રના આકારની રેખા. | ગોળાકારમાં ગોઠવેલું સૈન્ય. | ગોળાકારમાં ગ્રહાદિકનો માર્ગ; રાશિચક્ર. | ઘાંચીની ઘાણી. | ચકતી; બિંબ. | ચક્રવાક પક્ષી. | ચપટી ગોળાકાર વસ્તુ. | ચપટું ગોળાકાર પૈડું. | ચાક; ચાકડો; કુંભારનું ચક્કર. | છની સંજ્ઞાસૂચકશબ્દ | જળમાં પડતી ઘૂમરી; વમળ. | તગરનું ફુલ. | તંત્રશાશ્ત્રપ્રસિદ્ધ પદ્મ. | દરિયાઇ જંતુનું ઘર; વર્તુલાકૃતિની છીપ. | દેશ; રાષ્ટ્ર; ઘણું મોટું રાજ્ય; એક સમુદ્રથી બીજા સમુદ્ર સુધી લાંબો પહોળો ગયેલો પ્રદેશ; ગામડાંનો સમૂહ. | નદીનો વળાંક. | પુસ્તકનો ભાગ. | પૃથ્વી અને ચંદ્ર સૂર્યની પ્રદક્ષિણા કરતાં કોઇ નક્ષત્રના અંશમાં ભેગા થાય ને તે જ અંશ ઉપર ફરીને જેટલાં વર્ષમાં એકઠા થાય તેટલાં વર્ષનો કાળ. | બાર રાશિ જેટલું ગતિ માપવા માટે વપરાતું માપ. ૬૦ વિકલા = ૧ કલા ૬૦ કલા = ૧ અંશ ૩૦ અંશ = ૧ રાશિ ૧૨ રાશિ = ૧ ચક્ર. | મધપૂડો. | રેંટિયો. | વિષ્ણુનું એક હથિયાર; સુદર્શનચક્ર. શાલિગ્રામની સાથે તે રોજ પૂજાય છે. કેટલાક વૈષ્ણવો શરીર ઉપર તેની નિશાની ધારણ કરે છે. ચક્ર એ સૂર્યદેવની સંજ્ઞા છે. વિષ્ણુના ભક્તને આ ચક્ર અંધકારમય સંસારમાં તેજ આપી રસ્તો બતાવનાર મનાય છે. | ( યોગ ) શરીરની અંદરનું નસોના સમૂહનું ગૂંછળું. શરીરમાં રહેલી નસોની ગ્રંથિઓનો સુષુમ્ણા નામની મુખ્ય ગ્રંથિ સાથે સંબંધ થાય છે. ત્યાં એ નસોના સમૂહનું ગૂંછળું વળે તે ચક્ર કહેવાય છે. તેનાં સ્થાન, વર્ણ, અક્ષર, દળ અને દેવ નીચે પ્રમાણે છે: ચક્રનાં સ્થાન મેરુદંડમાં સુષુમ્ણામાં સમજવાં અને ચક્રની પાંખડીઓ તે ચક્રના નાના તંતુરૂપે સમજવી. કોઈ પણ ચક્રનું મન વડે દૃઢ અનુસંધાન કરવાથી પાંખડીઓની સંખ્યાનુસાર અસાધારણ શક્તિ તે સાધક યોગીને પ્રાપ્ત થાય છે. પાંખડીઓના અક્ષર તે ઉક્ત નાડીઓના તંતુઓનો તે તે અક્ષરોને મળતો આકાર સમજવો. ચક્રમાંના દેવ તે તે ચક્રોમાંની મુખ્ય સત્તાનાં સાંકેતિક રૂપ સમજવા. | શાલિગ્રામ. | શુભ ચિહ્ન. | સમૂહ; સમુદાય; મંડળ. | સર્વતોભદ્ર વગેરે દેવપૂજનનું યંત્ર. | ગોળાકાર ફરતું.
- shishumãr chakra
- આકશગંગા. વધુ +
- sudarshan chakra
- રેંટિયો. વધુ + | વિષ્ણુનું એક હથિયાર. કાર્તિક સુદ ૧૪ને દિવસે વિષ્ણુએ શિવપૂજન કરી મહાદેવ પાસેથી આ ચક્ર મેળવ્યું હતું.પૂજા માટે વિષ્ણુ હજાર કમળ લાવ્યા હતા. પણ પરીક્ષા માટે મહાદેવે એક સંતાડી દીધું. છેવટે પૂજામાં એક કમળ ઘટતાં વિષ્ણુએ નેત્રકમળ ઉખેડી અર્પણ કર્યું. તેના બદલામાં શંકરે આ ચક્ર તેને આપ્યું.