Home/Glossary

Glossary

Bhagavadgomandal, a general Gujarati-language dictionary — nota Swaminarayan doctrinal source — cross-checked term by term against this glossary. Covers 487of 733 terms so far; the rest aren't sourced yet. A few terms' general-dictionary sense differs from this project's own Swaminarayan-specific definition — flagged individually below where that applies.

1 resultfor “Swãminãrãyan” · clear

Swãminãrãyan: સહજાનંદ સ્વામીએ સ્થાપેલ એ નામનો એક ધાર્મિક સંપ્રદાય; સ્વામિનારાયણ પંથ. | સહજાનંદ સ્વામી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના પ્રવર્તક. સહજાનંદ સ્વામી ઈ. સ. ૧૭૮૧માં ઉત્તર હિંદમાં અયોધ્યા પાસેના છપૈયા ગામમાં રામનવમીને દિવસે જન્મ્યા હતા. તેમનું મૂળ નામ ઘનશ્યામ હતું. તેમના પિતાનું નામ હરિપ્રસાદ અને માતાનું નામ પ્રેમવતી હતું. એમ કહેવાય છે કે અગિયાર વરસની ઉંમરે તેઓ સંસ્કૃતમાં પ્રવીણ થઈ ગયા હતા. તે વરસે તેમના માતા અને પિતા છ છ મહિનાને આંતરે ગુજરી ગયા. આ પછી ઘનશ્યામે ઘર છોડી બદલાયેલા નીલકંઠને નામે આખા હિંદુસ્તાનની યાત્રાઓ કરી. ઈ. સ. ૧૭૯૯માં તે કાઠિયાવાડમાં માંગરોળ પાસેના લોજ ગામમાં આવ્યા. ત્યાં સ્વામી રામાનંદ પોતાના અનુયાયી સાધુઓ સાથે રહેતા હતા. એ વખતે રામાનંદ સ્વામી કચ્છમાં હતા, પરંતુ તેમના પટ્ટ શિષ્ય મુક્તાનંદ સ્વામી ત્યાં હતા. તેમણે નીલકંઠનું સન્માન કર્યું અને પોતાની જગ્યામાં તેડી ગયા. થોડા માસ પછી તે પાસેના પીપલાણા ગામમાં નીલકંઠનો રામાનંદ સ્વામી સાથે મેળાપ થયો અને સ્વામી રામાનંદે પોતાની ‘સત્સંગ’ની ગાદી તેમને ઈ. સ. ૧૮૦૦માં જેતપુર મુકામે અર્પણ કરી. ત્યારથી તે સહજાનંદ સ્વામી કે સ્વામિનારાયણ તરીકે ઓળખાયા. તે જમાનો મારફાડ અને લૂંટનો હતો. લોકોમાં સંસ્કાર ઘણા ઓછા હતા. તેમને સુધારવાને માટે સ્વામિનારાયણે સાધુઓને દીક્ષા આપી ઉપદેશ કરવા જુદા જુદા પ્રદેશમાં મોકલ્યા. સ્વામિનારાયણ ધર્મમાં દાખલ થનાર માણસને ચોરી નહિ કરવાની, માંસ મદિરા નહિ લેવાની અને વ્યાભિચાર નહિ કરવાની પ્રતિજ્ઞાઓ લેવી પડતી. તેઓએ લગભગ ૩૦ વરસ ફરીને બધાને ધર્મનો ઉપદેશ આપ્યો. તેઓ વરસના આઠ મહિના ફરતા અને ચોમાસામાં ભાવનગર સંસ્થાનમાં આવેલા ગઢડા મુકામે રહેતા. ત્યાં રહીને લોકોમાં સારા સંસ્કાર રેડતા. તેઓએ તેમને લૂંટફાટ કરતા અટકાવી, ધર્મને રસ્તે ચડાવ્યા. કાઠીઓમાં ઊન્નડ ખાચર જે દાદાખાચરના નામથી પ્રસિદ્ધ છે, તેણે પોતાની બધી મિલકત સ્વામિનારાયણને અર્પણ કરી અને તેમના શિષ્ય થઈને રહ્યા. સ્વામિનારાયણ પોતાના સાધુઓની પ્રસંગોપાત પરીક્ષા કરતા અને તેઓ વિલાસી જીવન ગાળતા નથી તેની બરોબર સાવચેતી રાખતા. સાધુઓને માટે તેણે ઘણા આકરાં નિયમો ઘડયા હતા. જેમકે, (૧) તેઓએ ખુલ્લી જમીન ઉપર સૂવું, (૨) બધી જાતનું અન્ન ભેગું કરીને તેમાં થોડું પાણી નાંખીને ખાવું. સ્વાદ લેવા માટે નહિ પણ દેહ ધારણ કરવા માટે જ ખાવું. (૩) ત્યાગીઓએ સ્ત્રીજાતિ સામે જોવાનો, તેની સાથે બોલવાનો, સંદેશા મોકલવાનો કે બીજો કોઈ પણ જાતનો વ્યવહાર રાખવો નહિ, તેમ જ તેમનું ચિત્ર પણ જોવું નહિ. સ્વામિનારાયણ ધર્મ દિવસે ને દિવસે લોકપ્રિય થવા માંડયો અને ૩૦ વર્ષ દરમિયાન સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના બે લાખ અનુયાયીઓ થયા અને ઘણે સ્થળે મંદિરો બંધાયાં. અત્યારે સ્વામિનારાયણ ધર્મ ગુજરાતમાં વીસ લાખ કરતાં વધારે માણસો પાળે છે. સને ૧૮૩૦માં સ્વામિનારાયણ સ્વધામ ગયા.