Home/Glossary
Bhagavadgomandal, a general Gujarati-language dictionary — nota Swaminarayan doctrinal source — cross-checked term by term against this glossary. Covers 487of 733 terms so far; the rest aren't sourced yet. A few terms' general-dictionary sense differs from this project's own Swaminarayan-specific definition — flagged individually below where that applies.
1 resultfor “Vyatirek” · clear
- vyatirek
- અપર વૈરાગ્યના ચાર માંહેનો એક અવાંતર ભેદ. વધુ + | ( વેદાંત ) અભાવ; ન હોવું તે; વ્યાવૃત્તિ. જેમ સ્વપ્નમાં જાગ્રતના સ્થૂલ શરીરાદિનું ભાન થતું નથી, સુષુપ્તિમાં સ્વપ્નના સૂક્ષ્મ શરીરનું ભાન થતું નથી, સમાધિમાં સુષુપ્તિના કારણ શરીરનું ભાન થતું નથી, એવી રીતે સ્થૂલ, સૂક્ષ્મ અને કારણ શરીરોનો તે તે અવસ્થા સાથે વ્યતિરેક છે. | ઉત્તમતા; શ્રેષ્ઠતા. | ઉલટાવવું તે. | ( કાવ્ય ) એ નામનો એક અર્થાલંકાર. જ્યાં કોઈ વિશેષથી અતિરેક કથન કરવામાં આવે એ વ્યતિરેક અલંકાર છે. સામાન્ય રીતે ઉપમાનમાં ઉપમેય કરતાં અધિક ગુણ હોય છે, છતાં કવિ ઉપમેયને ઉપમાન કરતાં ચડિયાતું વર્ણવે તે વ્યતિરેક અલંકાર થાય છે, કેમકે ઉપમેયમાં ઉપમાન કરતાં આધિક્ય વર્ણવ્યું છે. એટલે જેમાં ઉપમાન કરતાં ઉપમેયની અધિક્તા હોય તેવી ઉપમાને વ્યતિરેક કહે છે. જેમકે, આ સુંદર નેત્રવાળી સ્ત્રી, જેણે કમળની કાંતિને દાસી બનાવી છે. અર્થાત્ જે કાંતિમાં કમળથી ચડિયાતું છે. એવા નિષ્કલંક મુખ વડે કલંકિત ચંદ્રને જીતે છે. આ અલંકારમાં કોઈ એક અસાધારણ અન્ય ધર્મ વડે ઉપમાન કરતાં ઉપમેયનો અપકર્ષ કિવાં ઉત્કર્ષ વર્ણવવામાં આવે છે. | ( ન્યાય ) એકના ન હોવાથી બીજાનું ન હોવાપણું; અમુક એક વસ્તુ ન હોય તો બીજી અમુક વસ્તુ પણ ન હોય એવો સંબંધ કે નિયમ; એકના અભાવથી બીજાનો પણ અભાવ હોવો તે જેના હોવાથી જે હોય તે અન્વય કહેવાય છે, જેમ સૂર્ય હોવાથી દિવસ હોય અને જેના અભાવથી જેનો અભાવ હોય તે વ્યતિરેક કહેવાય છે, જેમ સૂર્યના અભાવથી દિવસનો અભાવ હોય છે. અન્વય વ્યતિરેકથી દિવસનું કારણ સૂર્ય એમ સિદ્ધ થાય છે. | ત્યાગ; વર્જન. | નહિ મળતાપણું. | ભિન્નત્વ; જુદાપણું; પૃથક્ત્વ. | રેચ વાળવો તે. | વિશેષતા; અતિશયપણું; આધિક્ય. | ( વેદાંત ) સંબંધ ન હોવો તે. | સંસારથી જુદું હોવાપણું. | જુદું; અલગ. | વગર.