Home/Glossary
Bhagavadgomandal, a general Gujarati-language dictionary — nota Swaminarayan doctrinal source — cross-checked term by term against this glossary. Covers 487of 733 terms so far; the rest aren't sourced yet. A few terms' general-dictionary sense differs from this project's own Swaminarayan-specific definition — flagged individually below where that applies.
2 resultsfor “adharma” · clear
- adharma
- અકર્તવ્ય. | ( વૈશેષિક ) અભ્યુદય એટલે લૌકિક સુખ અને નિ:શ્રેયસ એટલે પારલૌકિક સુખની સિદ્ધિનું વિરોધી કર્મ. | ( જૈન ) એ નામનો એક નિત્ય અને અરૂપી પદાર્થ; સ્થિતિસહાયક દ્રવ્ય; અધર્માસ્તિકાય. વધુ + | એ નામનો પ્રજાપતિ. | ગુણનો અભાવ; ખાસ લક્ષણ ન હોવાપણું. | જૂઠાણું; અસત્ય. વધુ + | તકસીર; ગુનો. | દુષ્ટતા. | ધર્મનો અભાવ; દુરાચાર; અન્યાય; અનીતિ. વધુ + | ( બૌદ્ધ ) નિર્વાણનો વિરોધી દુષ્ટ સ્વભાવ. | પાપ; પાતક; ધર્મગ્રંથમાં કરેલ આજ્ઞાથી વિરુદ્ધ આચરણ; કુકર્મ. | ( પુરાણ ) બ્રહ્મદેવના પાછલા ભાગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલો ધર્મનો વિરોધી પુરુષ. એને મૃષા નામની સ્ત્રીથી દંભ અને માયા નામનું થયેલું જોડકું નિઋતિ નામના એક રાક્ષસ રાજાએ પોતાને સંતાન ન હોવાથી લીધું હતું. આ જોડકાથી લોભ અને નિકૃતિ નામનું બીજું જોડકું, અને એમાંથી વળી ક્રમાનુસાર ક્રોધ અને હિંસા, કલિ અને દુરુક્તિ, મૃત્યુ અને ભીતિ તથા નિરય અને .યાતના એમ જોડકાં ઉત્પન્ન થયાં હતાં. | ( વેદાંત ) વેદ વિરુદ્ધ કર્મ. | ( ન્યાય ) શરીર વડે હિંસા, ચોરી આદિ કર્મ, વચનદ્વારા ખોટું બોલવું વગેરે, અને મનવડે પરદ્રોહિક કામ. ન્યાયશાસ્ત્રના પ્રણેતા ગૌતમે માનેલા ૨૪ ગુણ માંહેનો આ એક છે:-રૂપ, રસ, ગંધ, સ્પર્શ, સંખ્યા, પરિમાણ, પૃથકૃત્વ, સંયોગ, વિયોગ, પરત્વ, અપરત્વ, બુદ્ધિ, સુખ, દુ:ખ, ઇચ્છા, દ્વેષ, પ્રયત્ન, ગુરુત્વ, દ્રવત્વ, સ્નેહ, સંસ્કાર, ધર્મ, અધર્મ, શબ્દ. | ( પુરાણ ) સૂર્યનો એ નામનો એક અનુચાર દેવતા; જ્યેષ્ઠાની કૂખે વરુણને થયેલો એ નામનો એક પુત્ર. એની સ્ત્રીનું નામ નિઋતિ હતું. | બ્રહ્મ, કેમકે તેમાં ગુણનો અભાવ છે. | ગુણ વગરનું. | ધર્મ વિરુદ્ધનું. | ધર્મને હાનિકારક. | ( જૈન ) આત્માના શુભાશુભ ભાવ એટલે પરિણામ. આત્માની શુદ્ધ અને અશુદ્ધ એવી બે પ્રકારની અવસ્થા છે. અશુદ્ધ શુભ એટલે પુણ્ય, અને અશુભ એટલે પાપ એવા બે પ્રકાર પડે. આથી પુણ્યને આત્માનો ધર્મ નહિ પણ વિકાર મનાય છે. | અન્યાયી; ગેરઈન્સાફી.
- svadharma
- પોતાની ફરજ; પ્રસંગને લઇ પોતાને પ્રાપ્ત થયેલું કર્તવ્ય અને તેને અનુસરવાપણું. વધુ + | પોતાનો પરંપરાગત આચાર. | શાસ્ત્ર વિહિત આચાર કે કર્તવ્ય. લોકમાન્ય ટિળક લખે છે કે, સ્વધર્મ એટલે સ્મૃતિકારો એ ચાતુર્વર્ણ્ય વ્યવસ્થાથી પ્રત્યેકને માટે શાસ્ત્રથી નિર્ધારી મૂકેલો ધંધો એવો અર્થ છે, મોક્ષ ધર્મ એવો અર્થ નથી. ગુણધર્મ વિભાગથી કરેલી ચાતુર્વણ્ય વ્યવસ્થા સર્વના કલ્યાણ માટે જ શાસ્ત્રકારો પ્રવૃત્ત કરેલી છે અને તેથી બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયાદિ જ્ઞાની થાય તો પણ તેમણે પોતાનો ધંધો કરવો તેમાં જ તેમનું અને સમાજનું કલ્યાણ સમાયેલું છે અને દરેક વખતે આ વ્યવસ્થામાં ઘાલમેલ કરવી યોગ્ય નથી એમ ભગવાનનું કહેવું છે. વધુ +