Home/Glossary

Glossary

Bhagavadgomandal, a general Gujarati-language dictionary — nota Swaminarayan doctrinal source — cross-checked term by term against this glossary. Covers 487of 733 terms so far; the rest aren't sourced yet. A few terms' general-dictionary sense differs from this project's own Swaminarayan-specific definition — flagged individually below where that applies.

2 resultsfor “vrat” · clear

pati vratã: પતિવ્રત પાળનારી સ્ત્રી; મન, વચન અને કર્મથી માત્ર પોતાના વરને ભજતી સ્ત્રી; સતી; પતિપ્રાણા. વધુ + | પતિમાં અન્નય અનુરાગ રાખનારી તથા યથાવિધિ પતિસેવા કરનારી; જેનું ઉપાસ્ય અને પ્રેમપાત્ર માત્ર એક પતિ જ હોય એવી. મનુ વગેરે સ્મૃતિઓમાં જણાવ્યું છે કે: પતિવ્રતા સ્ત્રીઓને આખી જિંદગી પતિની આજ્ઞા પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ પતિને અપ્રિય હોય એવી કોઈ બાબત ન કરવી જોઈએ. પતિ ગમે તેવો દુર્ગુણી, દુરાચારી કે પાતકી હોય તો પણ પતિવ્રતાએ તો સદા પોતાના પતિને દેવતા માનવો જોઈએ. જે બાબત પતિને અપ્રિય હોય, તે બાબત પતિ મરી ગયા પછી પણ ન કરવી જોઈએ પતિના મરણ પછી પતિવ્રતા સ્ત્રીએ ફળ, મૂળ વગેરે ખાઈ ને પૂર્ણ બ્રહ્મચર્ય પાળીને રહેવું જોઈએ. પતિ પરદેશ ગયેલ હોય તો તેણે શૃંગાર, ઠ્ઠામશ્કરી, ક્રીડા વગેરે તજવાં જોઈએ અને પરઘેર જવું ન જોઈએ. સંપૂર્ણ વ્રત, પૂજા, તપશ્ચર્યા અને આરાધના કરી પતિસેવામાં તત્પર રહેવું એ પતિવ્રતાનો એક માત્ર ધર્મ છે. પુત્ર કરતાં પતિ ઉપર સોગણો પ્રેમ રાખવો જોઈએ. પતિ તેને બધાં પાપથી છોડાવે છે. પરપુરુષ ઉપર પ્રેમ કરી પતિવ્રતનું ઉલ્લંઘન કરનારી સ્ત્રી શૃગાલયોનીમાં જન્મ પામે છે.

vrat: ( પુરાણ ) યક્ષુ અને નડ્વલાને એક પુત્ર. | અમુક કરવા ન કરવાનો ધાર્મિક નિશ્ચય; પણ. વધુ + | દોરડું. | નિયમપૂર્વક આચરવાનું પુણ્યક્રમ; સારી રીતે કરેલા સંકલ્પથી ઉત્પન્ન થયેલી અનુષ્ઠાન કરવા યોગ્ય અમુક ક્રિયાનું રૂપ. | ( જૈન ) પાપની ક્રિયાને રોકે તે નિયમ; પાપના ક્ષય અથવા ફળ પ્રાપ્તિ માટે ઉપોષણાદિક નિયમ પાળવા તે; બાધા; પાપ રોકનારો નિશ્ચય. વ્રતના બે પ્રકાર છેઃ (૧) મહાવ્રત એટલે સાધુનાં વ્રત અને (૨) અણુવ્રત એટલે શ્રાવકનાં વ્રત. સાધુનાં વ્રતમાં કોઈ જાતનો આગાર હોતો નથી એટલે કે, તે અખંડિત લેવાનાં હોય છે, પણ અણુવ્રતમાં આગાર હોય છે આથી તેને સાગારી ધર્મ કહે છે. જે નિયમ શ્રદ્ધા અને સમજપૂર્વક સ્વીકારવામાં આવે તે વ્રત કહેવાય છે. જૈનધર્મમાં બાર વ્રત છે. પંચ મહાવ્રત અને સાત ગુણવ્રત. અહિંસા, અસ્તેય, સત્ય, બ્રહ્મચર્ય, અપરિગ્રહ, દિગ્પરિમાણ, દેશાવકાસિક, ભોગોપભોગ પરિણામ, અનર્થદંડ, સામાયિક, પૌષધ અને અતિથિ સંધિભાગ. ગાંધીજીનાં અગિયાર મહાવ્રત આ પ્રમાણે છેઃ સત્ય, અહિંસા, ચોરી ન કરવી, વણજોતું નવ સંઘરવું; બ્રહ્મચર્ય ને જાતે મહેનત, કોઈ અડે ના અભડાવું; અભય, સ્વદેશી, સ્વાદ ન કરવો, સર્વ ધર્મી સરખાં ગણવાં, એ અગિયાર મહાવ્રત સમજી, નમ્રપણાથી આચરવાં. તેઓ લખે છે કે, જગતમાં આકરામાં આકરું વ્રત સત્ય છે. લાખો મથે તેમાંથી કોઈક જ એ જ જન્મમાં પાર ઉતરે. | રાજ્યકારોબાર.